Polycultuur en combinatieteelt in de moestuin

Als je geïnteresseerd bent in een natuurlijke en moderne moestuin, dan heb je wellicht al wel van polycultuur en combinatieteelt gehoord. De twee termen worden vaak in één adem genoemd als het gaat over het samen planten van verschillende groenten in de moestuin, als alternatief voor monocultuur. Sterker nog, velen gebruiken de termen als synoniemen, maar het zijn wel degelijk twee verschillende – zij het verwante – concepten.

Wat is polycultuur?

Polycultuur betekent simpelweg het kweken van twee of meer planten op dezelfde plek en op hetzelfde moment.

Je zou denken dat een klassieke moestuin dan automatisch polycultuur is, omdat je in een moestuin tomaten, sla en bieten kweekt, toch? Maar een traditionele moestuin wordt ingedeeld in aparte bedden per plantenfamilie, waardoor het technisch gezien nog steeds om monocultuur gaat.

Je groepeert namelijk op een bepaalde plek (een moestuinbed) groenten uit één plantenfamilie. Dit is uiteraard minder extreem dan een uitgestrekt landbouwveld vol met enkel maïs, maar omdat gewassen uit dezelfde familie vaak dezelfde voedingsstoffen nodig hebben en vatbaar zijn voor dezelfde plagen en ziekten, blijft het risico op uitputting van de bodem en ziektedruk aanwezig.

In een polycultuur moestuin zie je zulke eentonige moestuinbedden niet. Verschillende gewassen worden op de één of andere manier gemengd. Er bestaan verschillende vormen van polycultuur, onder andere afhankelijk van hoe intensief en doelgericht gewassen worden gecombineerd.

Wat is combinatieteelt?

Dit brengt ons bij combinatieteelt, een specifieke toepassing binnen polycultuur. Combinatieteelt draait om het doelgericht en strategisch inzetten van gewassen die elkaar versterken. Het gaat met andere woorden om combinaties waarbij de ene plant een positieve invloed heeft op de andere. Denk bijvoorbeeld aan wortel en ui, waarbij de geur van uien de wortelvlieg zou misleiden.

Bij combinatieteelt wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen een ‘hoofdgewas’ en een ‘nevengewas’. Het hoofdgewas is de plant waarvan je de opbrengst of kwaliteit wilt maximaliseren (wortel in het voorbeeld hierboven), terwijl het nevengewas ondersteunend werkt (uien in datzelfde voorbeeld). Dit kan zijn door plagen af te weren, natuurlijke vijanden van plagen aan te trekken of voedingsstoffen beter te benutten.

Het is natuurlijk mogelijk dat twee gewassen elkaar wederzijds versterken, maar dat zie je minder vaak.

Samenvatting: polycultuur versus combinatieteelt

Samengevat houdt polycultuur in dat je meerdere gewassen op één plek teelt, zonder dat er noodzakelijk een specifieke functionele interactie tussen hen hoeft te zijn. Zelfs als gewassen willekeurig door elkaar worden geplant, zonder doelgerichte combinaties, biedt dit tal van voordelen. De variatie in gewashoogte, worteldiepte en plantfamilies maakt efficiënter gebruik van de beschikbare ruimte, wat leidt tot meer oogst. Bovendien helpt deze diversiteit om plagen te beperken, omdat schadelijke insecten hun favoriete gewassen moeilijker kunnen vinden tussen de verschillende planten.

Bij combinatieteelt draait het om het strategisch inzetten van planten, waarbij het ene gewas het andere op een bepaalde manier ondersteunt, bijvoorbeeld door geurstoffen af te geven die plagen op afstand houden.

Plant je dus lukraak planten door elkaar in een moestuinbed? Dan is dat een vorm van polycultuur, maar geen combinatieteelt. Plant je in een bed enerzijds wortel met ui omdat je gelooft dat ui de geur van wortelvlieg misleidt, en anderzijds aardappelen en boerenwormkruid omdat die laatste coloradokevers van de aardappelen weghoudt? Dan is dit polycultuur, en meer specifiek zelfs een vorm van combinatieteelt.

Het combineren van eender welke planten is dus polycultuur, maar als die planten geen (gekend) gunstig effect op elkaar hebben, zal doorgaans niet de term ‘combinatieteelt’ gebruikt worden.

Hoewel beide methoden helpen om een gevarieerde, weerbare moestuin te creëren, is combinatieteelt meer gericht op het optimaliseren van individuele gewassen. Een slimme moestuinier kan beide technieken combineren om zo het beste van beide werelden te benutten!

In de komende blogs duik ik dieper in de verschillende vormen van polycultuur, afhankelijk van de structuur en intensiteit, en besteed ik ook aandacht aan combinatieteelt. Het klinkt veelbelovend, maar welke combinaties zijn écht beproefd en getest? Dat ga ik met plezier uitzoeken!

Hoe begin je een polycultuur moestuin?

Wil je precies weten hoe je zelf polycultuur succesvol toepast in je eigen moestuin? In mijn boek “De P-Mix Moestuinmethode” leg ik stap voor stap uit hoe ik polycultuur gebruik, met praktische tips en duidelijke voorbeelden. Wat zijn nu écht goede buren in de moestuin? Moet je nog wisselteelt toepassen in een polycultuur moestuin? Je leest het allemaal in het boek. Zo leer je niet alleen hoe je meer uit je tuin haalt met minder werk, maar ook hoe je een gezonde, veerkrachtige moestuin creëert. Meer weten? Lees er hier meer over.